Opodatkowania w rolnictwie – wyjaśnienie problematyki cz. 2

Biuro Rachunkowe Kwapisz
24 maja 2019

Opodatkowania w rolnictwie – wyjaśnienie problematyki związanej z prowadzeniem przez rolnika działalności rolniczej oraz świadczenia usług rolniczych w odniesieniu do prawa podatkowego.

Gospodarstwo rolne zgodnie z ustawą o podatku rolnym to obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej (art. 2 ust. 1 w zw. z art. 1 ustawy o podatku rolnym).

Produkty rolne to: towary wymienione w załączniku nr 2 do ustawy o VAT – „Wykaz towarów i usług, od których dostawy i świadczenia przysługuje zryczałtowany zwrot podatku od towarów i usług” oraz towary wytworzone z nich przez rolnika ryczałtowego z produktów pochodzących z jego własnej działalności rolniczej przy użyciu środków zwykle używanych w gospodarstwie rolnym, leśnym i rybackim (por. art. 2 pkt 20 i 21 ustawy oVAT).

Usługi rolnicze – rozumie się przez to usługi wymienione w załączniku nr 2 do ustawy o VAT.

Działalność rolnicza – rozumie się przez to produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, gruntową, szklarniową i pod folią, produkcję roślin ozdobnych, grzybów uprawnych i sadowniczą, chów, hodowlę i produkcję materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego lub fermowego oraz chów i hodowlę ryb i innych organizmów żyjących w wodzie, a także uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i ich grzybni, uprawy roślin „in vitro”, fermową hodowlę i chów drobiu rzeźnego i nieśnego, wylęgarnie drobiu, hodowlę i chów zwierząt futerkowych i laboratoryjnych, chów i hodowlę dżdżownic, entomofagów i jedwabników, prowadzenie pasiek oraz chów i hodowlę innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym oraz sprzedaż produktów gospodarki leśnej i łowieckiej, z wyjątkiem drewna okrągłego z drzew tropikalnych (PKWiU 02.20.13.0) oraz bambusa (PKWiU ex 01.29.30.0) hodowla ryb, działalność, w której minimalne okresy przetrzymywania zakupionych zwierząt i roślin, w trakcie których następuje ich biologiczny wzrost, wynoszą co najmniej:

  • miesiąc – w przypadku roślin,
  • 16 dni – w przypadku wysokointensywnego tuczu specjalizowanego gęsi lub kaczek,
  • 6 tygodni – w przypadku pozostałego drobiu rzeźnego,
  • 2 miesiące – w przypadku pozostałych zwierząt
    – licząc od dnia nabycia, a także świadczenie usług rolniczych.

Sprzedaż bezpośrednia – to oferowanie towarów i usług bezpośrednio konsumentom, na zasadach kontaktów indywidualnych, zazwyczaj w domu klienta, miejscu pracy lub w innych miejscach, poza stałymi punktami sprzedaży detalicznej. Jest formą sprzedaży detalicznej poza siecią sklepową. Sprzedaż bezpośrednia wymaga osobistej prezentacji produktu i udzielenia stosownych wyjaśnień.

 

Podatek rolny

Podstawowym podatkiem obciążającym rolników w Polsce jest podatek rolny. Podatek rolny wprowadzony został ustawą z dnia 15 listopada 1984 r.

Podstawa opodatkowania podatkiem rolnym dla gruntów gospodarstw rolnych wyrażona jest w liczbie hektarów przeliczeniowych. Hektar przeliczeniowy jest to umowna jednostka przeliczeniowa związana z wartościowaniem ziemi rolniczej ze względu na jej położenie, klasę i rodzaj gruntów. Wysokość przelicznika uzależniona jest od okręgu podatkowego, w którym znajduje się dany grunt, od rodzaju użytków rolnych (grunty orne lub użytki zielone) oraz od klasy bonitacyjnej gruntu. Dla gruntów innych niż wchodzące w skład gospodarstw rolnych podstawę opodatkowania podatkiem rolnym stanowi ich powierzchnia, którą wyraża liczba hektarów fizycznych wynikająca z ewidencji gruntów i budynków.

Wysokość podatku ustalana jest ustawowo jako równowartość pieniężna:

– 2,5 q żyta z hektara przeliczeniowego dla gruntów gospodarstw rolnych,

– 5 q żyta – dla pozostałych gruntów

Od 2014 roku zmieniły się zasady określania podatku, zgodnie, z którymi 2,5 kwintala żyta liczy się według średniej z 11 kwartałów poprzedzających rok podatkowy (a nie 3, jak to miało miejsce do końca 2013 roku) ogłaszanej w formie komunikatu przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w dzienniku urzędowych Rzeczpospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

W założeniach miernik naturalny podatku miał zapobiec zbytniemu zmniejszeniu podatku z upływem czasu oraz utrzymaniu stabilności obciążeń. Żyto zostało wybrane jako podstawowy produkt gospodarstwa rolnego, zaś wysokość jego ceny miała uwzględniać poziom dochodowości gospodarstwa. Zakładano, iż obciążenia podatkowe tak skonstruowane będą bardziej odczuwane przez gospodarstwa słabe, o niskiej produktywności. Jednakże wobec zdecydowanego zmniejszenia upraw żyta miernik ten ma w dużej części charakter przypadkowy. Żyto jest produktem o niewielkim znaczeniu w polskim rolnictwie, w roku 2010 jego produkcja stanowiła 1,8 % globalnej produkcji rolnej.

Podatek rolny jest, w przypadku typowej produkcji rolnej, praktycznie jedynym obciążeniem podatkowym gospodarstwa rolnego. Nie ma żadnego znaczenia, jakiego rodzaju produkcja jest prowadzona, czy rolnik ma przychody w wysokości 1500 zł rocznie, czy też 1,5 mln Euro rocznie. Wysokość obciążenia podatkowego jest zależna wyłącznie od wielkości gospodarstwa rolnego, jego położenia i rodzaju gruntów wchodzących w jego skład. Nie ma też żadnego znaczenia, czy rolnik w ogóle prowadzi jakąkolwiek produkcję rolną, czy grunty są intensywnie wykorzystywane rolniczo, czy odłogowane. Nie ma żadnych różnic w opodatkowaniu gospodarstw socjalnych, gospodarstw rodzinnych i dużych przedsiębiorstw rolnych. System opodatkowania polskiego rolnictwa niewiele ma wspólnego ze sprawiedliwością podatkową, z właściwym rozłożeniem obciążeń podatkowych w społeczeństwie. Jest to system powszechnie krytykowany jednakże z różnych przyczyn wciąż funkcjonujący. Osoby, które prowadzą działalność rolniczą są zobowiązane do zapłaty podatku rolnego, którego wysokość zależy od powierzchni oraz klasyfikacji gruntu.

Wysokość podatku rolnego:

185,45 zł za 1 ha przeliczeniowy – w przypadku  gruntów gospodarstw rolnych,

370,90 zł za 1 ha przeliczeniowy – w przypadku pozostałych gruntów.

Do zapłaty podatku rolnego zobowiązani są:

  • właściciel gruntu,
  • posiadacz samoistny gruntu,
  • użytkownik wieczysty gruntu,

w niektórych przypadkach posiadacz zależny gruntów, tj. np. dzierżawca (gdy grunty stanowią własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego oraz gdy grunty gospodarstwa rolnego zostały wydzierżawione na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników lub przepisów dotyczących uzyskiwania rent strukturalnych).
O nabyciu gruntów rolnicy, będący osobami fizycznymi powinni powiadomić urząd gminy
w ciągu 14 dni od dnia nabycia gruntu.
Osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nie posiadające osobowości prawnej, jednostki organizacyjne Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, a także jednostki organizacyjne Lasów Państwowych zobowiązane są do powiadomienia właściwego organu o nabyciu gruntów do 14 stycznia. Wszyscy podatnicy płacą podatek rolny w 4 ratach – do 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego. Podatek rolny opłaca się u sołtysa lub w urzędzie.

 

Działalność rolnicza podlega  przepisom ustawy o  podatku od towarów i usług ( Dz. U. 2011 r. Nr  177, poz. 1054 ze zm.)

Zgodnie z tymi przepisami rolnik może korzystać z:

  1. rozliczenia na zasadzie ryczałtu

Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 19 w/w ustawy o podatku od towarów i usług przez rolnika ryczałtowego rozumie się rolnika dokonującego dostawy produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej lub świadczącego usługi rolnicze, korzystającego ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem rolnika obowiązanego na podstawie  odrębnych przepisów do prowadzenia ksiąg rachunkowych.

W związku ze zwolnieniem z opodatkowania VAT dostawy towarów oraz świadczenia usług przez rolnika ryczałtowego nie jest on zobowiązany do rejestrowania się jako czynny podatnik VAT  w urzędzie skarbowym. Status rolnika ryczałtowego wiąże się również z brakiem obowiązku wystawiania faktur za wykonywane czynności, a co za tym idzie z brakiem obowiązku prowadzenia ewidencji.

Rolnik ryczałtowy dokonujący dostawy produktów rolnych dla czynnego podatnika VAT dostaje od nabywcy fakturę VAT-RR dokumentującą transakcję. Fakturę tę wystawia nabywca, a nie jak  w większości  przypadków sprzedawca.

Ustawa reguluje pojęcie „rolnika ryczałtowego” i „produktów rolnych” do celów zastosowania ustawy. Art. 2 ust. 19 określa rolnika ryczałtowego, jako rolnika: dokonującego dostawy produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej lub świadczącego usługi rolnicze, korzystającego ze zwolnienia od podatku, z wyjątkiem rolnika obowiązanego na podstawie odrębnych przepisów do prowadzenia ksiąg rachunkowych.

ZWOLNIENIE: w myśl art. 117 ustawy o VAT rolnik ryczałtowy w zakresie prowadzonej działalności rolniczej dostarczający produkty rolne jest zwolniony z obowiązku:

  • wystawiania faktur, o których mowa w art.106;
  • prowadzenia ewidencji dostaw i nabyć towarów i usług;
  • składania w urzędzie skarbowym deklaracji podatkowej, o której mowa w art.99 ust.1;
  • dokonania zgłoszenia rejestracyjnego, o którym mowa w art.96.
  1. podlegać zasadom ogólnym,

Rolnik sam decyduje o rezygnacji z ryczałtowego rozliczenia VAT, a tym samym przejścia na zasady ogólne. Zgodnie z art. 43 ust. 3 w/w ustawy o VAT  rolnik ryczałtowy dokonujący dostawy produktów rolnych lub świadczący usługi rolnicze, które są zwolnione od podatku, na podstawie ust. 1 pkt 3, może zrezygnować z tego zwolnienia pod warunkiem: dokonania zgłoszenia rejestracyjnego, o którym mowa w art. 96 ust. 1 i 2. W tym celu składa zgłoszenie rejestracyjne VAT-R przed rozpoczęciem miesiąca, w którym ma nastąpić rezygnacja. Od momentu rejestracji rolnik staje się czynnym podatnikiem VAT. Jeżeli rolnik ryczałtowy zrezygnuje ze zwolnienia od podatku VAT, to dopiero po upływie 3 lat od daty rezygnacji i przejścia na zasady ogólne, będzie mógł ponownie skorzystać ze zwolnienia od podatku określonego w art. 43 ust. 1 pkt 3, tzn. odzyskać status rolnika ryczałtowego. Oznacza to,  że rolnik przez co najmniej 3 lata musi być podatnikiem opodatkowanym na zasadach ogólnych. Ponowne zwolnienie od podatku obowiązuje pod warunkiem pisemnego zawiadomienia naczelnika właściwego urzędu skarbowego przed początkiem miesiąca (kwartału), od którego podatnik ponownie chce skorzystać ze zwolnienia.

ZWOLNIENIE: Zwalnia się od podatku VAT podatników, u których wartość sprzedaży opodatkowanej nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty 150.000 zł (art.113 ustawy o VAT).

Konsekwencje rozliczania VAT przez rolnika według zasad ogólnych:

Od momentu rejestracji jako czynny podatnik VAT rolnik traci prawo do żądania od nabywcy faktur  VAT-RR.

W zamian za to rolnik – czynny podatnik VAT jest zobowiązany do:

– wystawiania faktur za sprzedaż towarów i usług z naliczonym podatkiem należnym;

– prowadzenia ewidencji sprzedaży oraz zakupów VAT;

– składaniu deklaracji podatkowych dla podatku VAT (do 25 dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym miesiącu VAT-7, do 25 dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym kwartale VAT-7K)

– odprowadzania podatku należnego, jeżeli taki wykaże rozliczenie za dany miesiąc.

Natomiast prawa, jakie nabędzie rolnik po uzyskaniu statutu czynnego podatnika VAT, to możliwość pomniejszania podatku należnego o podatek naliczony uwzględniony przy zakupie towarów lub usług. Oznacza to, że rolnik będzie mógł odliczyć VAT naliczony na podstawie faktur VAT dokumentujących zakupy przez niego dokonane. Podstawą rozliczeń będą posiadane faktury VAT oraz prowadzona zgodnie z nimi ewidencja zakupów VAT.

 

Deklaracja VAT rolnika.

W deklaracji VAT wykazuje się zarówno sprzedaż jak i zakup towarów lub usług. Kwoty w deklaracji przyporządkowane są do odpowiednich stawek VAT. W przypadku rolników często wykorzystywanymi stawkami są 5% i 8%, a rzadziej standardowa stawka 23%.

Wykazywana w deklaracji kwota należnego podatku wynikająca ze sprzedaży towarów i usług pomniejszona o kwotę podatku naliczonego przy zakupach dokonywanych przez rolnika daje w konsekwencji wynik rozliczenia VAT za dany okres.

Jeżeli VAT należny (sprzedaż) jest większy od VAT-u naliczonego (zakup), to występuje podatek do zapłaty  VAT należny (sprzedaż) jest mniejszy od VAT-u naliczonego (zakup) to nadwyżka podatku przechodzi na następny okres rozliczeniowy bądź na wniosek rolnika jest wypłacana.

 

Najczęściej popełniane nieprawidłowości  w zakresie rozliczania rolników z tytułu podatku  VAT  dotyczą w szczególności:

– zaniżania dochodów (rolnicy nie wykazują całej sprzedaży podlegającej opodatkowaniu),

– zawyżania zakupów pozostałych  (m.in.  podatnicy nie rozdzielają zakupów dotyczących gospodarstwa domowego od gospodarstwa rolnego np.ogrodzenie całego gospodarstwa, jeden licznik dotyczący mediów na całe gospodarstwo;  między rolnikami  występują  liczne powiązania rodzinne oraz sąsiedzkie – jeden rolnik dokonuje zakupów dla wielu innych, dokonywanie zakupów luksusowych samochodów, drogich motorów z argumentacją, że motorem mogą dostać się w każdy najbardziej odległy punkt gospodarstwa),

– zakupu paliwa nieznanego pochodzenia (zakup oleju napędowego od fikcyjnych podmiotów),

– transakcji wewnątrzwspólnotowych  (proceder posługiwania się “pustymi” fakturami),

– usług rolniczych  (zdarzają się liczne przypadki nie wykazywania świadczenia usług rolniczych i nie zgłaszania działalności w tym zakresie),

– nienależytym wykorzystywaniu sprzętu kupionego za środki pochodzące z dotacji, zbywaniu go po zakupie.

 

Zobacz pierwszą część artykułu Opodatkowanie w rolnictwie- wyjaśnienie problematyki cz. 1 

 




Specjalista ds. księgowości Marta Berłowska Biuro Rachunkowe Kwapisz

 

Autor:
Marta Berłowska

Specjalista ds. księgowości


Facebook