fbpx

Śmierć przedsiębiorcy – co dalej z jego firmą?

Biuro Rachunkowe Kwapisz
27 listopada 2018

Do tej pory kontynuacja działalności gospodarczej po śmierci przedsiębiorcy była bardzo utrudniona, a wręcz często niemożliwa.


Z dniem 25 listopada 2018 r. weszły w życie przepisy ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Ustawa umożliwia właścicielom jednoosobowych działalności gospodarczych zagwarantowanie firmie ciągłości funkcjonowania na wypadek śmierci.

Jak było

Dotąd spadkobierca podatnika prowadzącego działalność gospodarczą nie miał możliwości kontynuacji prowadzenia działalności. Przepisy nie przewidywały form ochrony zabezpieczenia dla właścicieli firm, na wypadek śmierci. Analizując formy w jakich prowadzone są w kraju firmy to właśnie jednoosobowa działalność gospodarcza jest najpopularniejsza. Statystyki pokazują na podstawie Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) spośród 2,4 mln przedsiębiorców aż 200 tysięcy ukończyło 65. rok życia. Wielu posiada świetnie prosperujące firmy.

 Do tej pory wraz ze śmiercią przedsiębiorcy ustawały kwestie związane z:

  • możliwością posługiwania się numerem NIP przedsiębiorstwa, a możliwość posługiwania się nazwą firmy była ograniczona;
  • umowami o pracę, przez co pracownicy tracili zatrudnienie z dnia na dzień;
  • pełnomocnictwami – dotychczasowi reprezentanci nie mogli podejmować żadnych działań na rzecz firmy;
  • niektórymi umowami cywilnoprawnymi, zatem firma mogła stracić ważne kontrakty;
  • decyzjami administracyjnymi (koncesje, licencje, zezwolenia), które są niezbędne do prowadzenia działalności;
  • pomocą publiczną (otrzymana na podstawie umów, które są w toku) musiała być zwrócona w całości wraz z odsetkami od dnia jej przekazania przez podmiot finansujący;
  • dostępem do rachunku bankowego prowadzonego na potrzeby działalności gospodarczej

Niestety wznowienie działalności zmarłego przedsiębiorcy przez następców prawnych wymagało wielu formalności a przy tym pokonania trudności w związku brakiem regulacji w tej sferze.

 

Rząd wyszedł naprzeciw powstającym zagrożeniom i wprowadził zmiany

Wprowadzone od listopada 2018 roku zmiany wnoszą kilka rozwiązań związanych z kontynuacją działalności gospodarczej po śmierci właściciela wpisanego do CEIDG. Przede wszystkim firma będzie mogła mieć swój ciąg dalszy co wpłynie na prowadzenie firm np. wielopokoleniowych.

 

O co chodzi?

Przepisy wspomnianej ustawy tworzą instytucję zarządu sukcesyjnego.

Zarząd sukcesyjny to tymczasowy zarząd przedsiębiorstwem po śmierci jego właściciela. Do ustanowienia zarządu sukcesyjnego konieczne będzie powołanie zarządcy sukcesyjnego, zgoda osoby powołanej na zarządcę sukcesyjnego na pełnienie tej funkcji oraz dokonanie wpisu do CEIDG. Przedsiębiorca będzie mógł powołać zarządcę sukcesyjnego w następujący sposób:

– wskaże określoną osobę do pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego albo

– zastrzeże, że z chwilą jego śmierci wskazany prokurent stanie się zarządcą sukcesyjnym.

Zatwierdzenie  wyboru zarządu sukcesyjnego wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności.

Ustawa rozumie przez właściciela przedsiębiorstwa w spadku spadkobiercę i zapisobiercę windykacyjnego lub małżonka. Może być nim również nabywca udziału w przedsiębiorstwie po śmierci właściciela.

W momencie gdy przedsiębiorca nie powołał zarządu sukcesyjnego istnieje możliwość powołania go również po śmierci przez osoby zainteresowane kontynuacją działalności. Nie później jednak niż przed upływem 2 miesięcy od śmierci przedsiębiorcy.

 

Przedsiębiorstwo w spadku na gruncie podatkowym

Po wejściu w życie ustawy o zarządzie sukcesyjnym nastały również zmiany w innych aktach prawnych m.in. ustawy o VAT.

Rejestr podatników VAT

Nowe regulacje wprowadzają  możliwość wykreślenia podatnika w chwili śmierci z rejestru VAT przez  naczelnika urzędu skarbowego. Zastrzeżono również, że zmarły podatnik nie zostanie wykreślony przez naczelnika w momencie, gdy ten dostanie informację w terminie:

  • 7 dni od dnia dokonania wpisu do CIDG zarządcy sukcesyjnego,
  • 7 dni od dnia, w którym nastąpiła zmiana w zakresie wpisu do CIDG
Obecne przepisy o VAT definiują również przywrócenie wykreślonego podmiotu w sytuacji śmierci oraz przywrócenie statusu sprzed wykreślenia bez konieczności składania zgłoszenia rejestracyjnego w sytuacji gdy:

– zarząd sukcesyjny zostanie zgłoszony przez zarządcę sukcesyjnego,

– dokonane zostanie zgłoszenie o kontynuowaniu prowadzenia przedsiębiorstwa,

– złożono niezwłocznie brakujące deklaracje za okresy poprzedzające okres dokonania zgłoszenia lub złożenia informacji,

– zarządca spekulacyjny zawiadomi o jego powołaniu (zaprzestanie pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego jednoznaczne będzie z jego wykreśleniem)

Przedsiębiorstwo w spadku będzie uznane, na podstawie ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej, za podatnika kontynuującego prowadzenie działalności gospodarczej zmarłego podatnika VAT. W przypadku przedsiębiorstwa w spadku właściwym organem podatkowym będzie organ, który był właściwy dla zmarłego podatnika w dniu jego śmierci.

Znowelizowane zmiany dotyczą również obowiązku tworzenia spisu z natury w wymienionych sytuacjach. Wskazują one zasady zwrotu różnicy podatku wykazanego w deklaracji VAT na rzecz osób będących właścicielami przedsiębiorstwa w spadku.

 

Podsumowując

Zgodnie z regulacjami będzie istniała tymczasowa możliwość posługiwania się NIP-em, REGON-em przedsiębiorstwa zmarłego przedsiębiorcy. Kwestie związane z prowadzeniem biznesu zmarłego, które do tej pory ustawały z chwilą jego śmierci utrzymane będę w mocy tj.

– decyzje administracyjne, pomoc publiczna;

– umowy o pracę nie wygasną, a pracownicy w przypadku gdyby nie było spadkobierców z testamentu lub z ustawy, otrzymają prawo pierwokupu przedsiębiorstwa;

– przedsiębiorstwo do czasu podziału spadku będzie podatnikiem;

– zachowane zostaną zobowiązania kontraktowe;

Zmiana ustawy o rządzie sukcesyjnym pozwoli zabezpieczyć oraz uregulować przedsiębiorcą sytuację firmy. Wszelkich formalności dotyczących  spraw działalności i jej przyszłości przedsiębiorca może w dogodnym dla siebie momencie dopełnić.

Właściciele firm, mogą być spokojni bez obaw o sytuację firmy w razie śmierci, która niestety często przychodzi niespodziewanie.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 11.03.2004 r. o VAT (Dz. U. z 2017 r. poz. 1221 ze zm.)

Ustawa z dnia 5.07.2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1629)

 




Iwona Brożyna młodszy specjalista ds. księgowości

 

Autor:
Iwona Brożyna

Asystent ds. księgowości


Facebook